MODERN VE YEREL BUĞDAYLARIN BAZI ÖNEMLİ ÖZELLİKLERİNDEKİ UZUNLUK VARYASYONLARININ BİYOLOJİK VERİM VE HASAT İNDEKSİ ÜZERİNE ETKİLERİ

Yazarlar

  • Emrah Koç
  • Beyhan Akın
  • Murat Olgun

Anahtar Kelimeler:

modern ve yerel buğdaylar, kıraç koşullar, özellik uzunlukları, biyolojik verim, hasat indeksi

Özet

Bu çalışma, modern ve yerel buğdaylara ait bazı özelliklerdeki uzunluk varyasyonlarının biyolojik verim ve hasat indeksine etkilerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Denemede Türkiye, İran ve Afganistan orijinli 15 yerel buğday, 5 ileri kademe ıslah hattı ve 5 çeşit olmak üzere toplamda 25 genotip kullanılmıştır. Tarla denemesi, tesadüf blokları deneme desenine göre dört tekerrürlü olarak, 2018-19 sezonunda Konya kıraç koşullarında düzenlenmiştir. İncelenen özelliklere ait ortalama değerler ve değişim aralıkları: koleoptil uzunluğu-5.1 cm (3.3-7.4), bitki boyu-102.5 cm (87.8-115.8), üst boğum arası uzunluğu-29.7 cm (21-37.7), başak uzunluğu-7.7 cm (5-9.9), yatma zararı-%56 (0-100), biyolojik verim (tane+sap)-1450.8 kg da-1 (1147.5-1732.5) ve hasat indeksi-%32 (22.2-41.3) olarak belirlenmiştir. Özellikler arasından sadece koleoptil uzunluğu oda koşullarında çimlendirilerek ölçülürken, diğer özellikler tarla koşullarında ya da hasattan önce parsellerden alınan 0.25 m2’lik örnekler üzerinde belirlenmiştir. Varyans analizi sonucunda, biyolojik verim dışında kalan tüm özellikler için genotipler arasında p<0.01 seviyesinde önemli farklılıklar tespit edilmiştir. Uzunluk olarak ifade edilen özellikler açısından: ortalama koleoptil uzunluğu bakımından yerel genotiplerin modern buğdaylardan %51.3 daha uzun, bitki boyu bakımından hatların çeşitlerden %9.2 ve Afganistan orijinli yerel genotiplerden %16.3 daha kısa, üst boğum arası bakımından hatların çeşitlerden %7.4 ve Türkiye ile Afganistan orijinli yerel genotiplerden %10 daha kısa ve başak uzunluğu bakımından Türkiye orijinli yerel genotiplerin (5.4 cm) birbirine yakın ortalamaya sahip olan diğer gruplardan (8.3 cm) %53.7 daha kısa olduğu tespit edilmiştir. Hatlar için %0-5 ve çeşitler için %0-10 (Gerek hariç) arasında değişen oranlarda yatma zararı belirlenirken, Türkiye orijinli yerel genotiplerde ortalama %83 ve İran ile Afganistan orijinli yerel genotiplerde ortalama %94 oranında yatma zararı not edilmiştir. Biyolojik verim bakımından hatlar (1505.5 kg da-1) ve çeşitler (1503 kg da-1) biribirine yakın ortalamaya sahip olurken, en yüksek ortalama Afganistan (1516.3 kg da-1) ve en düşük ortalama ise Türkiye orijinli genotiplerden (1313.5 kg da-1) elde edilmiştir. Hasat indeksi bakımından modern buğdayların (%37.7) yerel genotiplerden (%28.2) %33.7 daha yüksek ortalama hasat indeksine sahip oldukları tespit edilmiştir. Korelasyon analizi sonucunda, biyolojik verim ile koleoptil uzunluğu (r=-0.18) ve yatma zararının (r=-0.20) negatif yönlü, başak uzunluğu (r=0.39), bitki boyu (r=0.13) ve üst boğum arası uzunluğunun (r=0.11) pozitif yönlü ve önemsiz ilişkili olduğu bulunmuştur. Hasat indeksi ise koleoptil uzunluğu (r=-0.85**) ve yatma zararı (r=-0.85**) ile negatif yönlü ve çok önemli, başak uzunluğu ile pozitif (r=0.14), bitki boyu (r=-0.38) ve üst boğum arası uzunluğu (r=-0.05) ile negatif yönlü ve önemsiz ilişkili bulunmuştur. Bununla birlikte, biyolojik verim ve hasat indeksini aynı anda pozitif yönlü etkileyen tek özellik başak uzunluğu olurken, negatif yönde etkileyen özellikler koleoptil uzunluğu ve yatma zararı olarak tespit edilmiştir.

Yayınlanmış

2021-12-20 — 2022-01-03 tarihinde güncellendi

Sürüm

Nasıl Atıf Yapılır

Koç, E., Akın, B., & Olgun, M. (2022). MODERN VE YEREL BUĞDAYLARIN BAZI ÖNEMLİ ÖZELLİKLERİNDEKİ UZUNLUK VARYASYONLARININ BİYOLOJİK VERİM VE HASAT İNDEKSİ ÜZERİNE ETKİLERİ. Biyoloji Bilimleri Araştırma Dergisi, 14(2), 87–97. Geliş tarihi gönderen https://bibad.gen.tr/index.php/bibad/article/view/399 (Original work published 20 Aralık 2021)

Sayı

Bölüm

Articles

Aynı yazar(lar)ın dergideki en çok okunan makaleleri